หน้าแรก › ม.4 บทที่ 2 ตรรกศาสตร์เบื้องต้น › หาค่าความจริงและตารางค่าความจริง

ตอนที่ 2 การหาค่าความจริงและตารางค่าความจริง

คณิตศาสตร์ ม.4อ่านประมาณ 4 นาทีแบบฝึก 8 ข้อ พร้อมเฉลย
วิดีโอบทนี้กำลังจัดทำระหว่างนี้อ่านเนื้อหา ดาวน์โหลดใบงาน และทำแบบฝึกด้านล่างได้เลย

หาค่าความจริงของประพจน์ประกอบ

เมื่อรู้ค่าความจริงของประพจน์ย่อยแล้ว เราหาค่าความจริงของประพจน์ประกอบได้ทีละชั้น โดยมีหลักดังนี้

  1. ทำในวงเล็บก่อน เสมอ
  2. นิเสธ \(\sim\) ใช้กับประพจน์ที่อยู่ติดกันทางขวาเท่านั้น เช่น \(\sim p \vee q\) หมายถึง \((\sim p) \vee q\) ไม่ใช่ \(\sim(p \vee q)\)
  3. แทนค่าทีละชั้น เขียน T หรือ F กำกับไว้ใต้แต่ละส่วน จะไม่สับสน
ตัวอย่าง 1 ให้ p เป็นจริง q เป็นเท็จ r เป็นจริง จงหาค่าความจริงของ \((p \wedge \sim q) \to r\)
ขั้นที่ 1: \(\sim q\) เป็นจริง (เพราะ q เป็นเท็จ)
ขั้นที่ 2: \(p \wedge \sim q\) คือ จริง และ จริง ได้ จริง
ขั้นที่ 3: จริง \(\to\) r (จริง) ได้ จริง
ตัวอย่าง 2 ใช้ค่าเดิม จงหาค่าความจริงของ \((p \vee q) \leftrightarrow \sim r\)
\(p \vee q\) เป็นจริง ส่วน \(\sim r\) เป็นเท็จ
จริง \(\leftrightarrow\) เท็จ ได้ เท็จ (ค่าความจริงไม่เหมือนกัน)

ตารางค่าความจริง

ถ้าไม่ได้กำหนดค่าความจริงมา เราต้องพิจารณาทุกกรณี โดยสร้างตารางค่าความจริง จำนวนกรณีขึ้นกับจำนวนประพจน์ย่อย ถ้ามีประพจน์ย่อย n ตัว จะมี \(2^n\) กรณี

  • ประพจน์ย่อย 1 ตัว (p) → 2 กรณี
  • ประพจน์ย่อย 2 ตัว (p, q) → 4 กรณี
  • ประพจน์ย่อย 3 ตัว (p, q, r) → 8 กรณี
ตัวอย่าง 3 สร้างตารางค่าความจริงของ \(\sim p \vee q\)
pq\(\sim p\)\(\sim p \vee q\)
TTFT
TFFF
FTTT
FFTT
สังเกตว่าคอลัมน์สุดท้ายเหมือนกับ \(p \to q\) ทุกแถว เรื่องนี้จะได้ใช้ในตอนที่ 3

เทคนิคเขียนกรณีให้ครบไม่ตกหล่น

เมื่อมีประพจน์ย่อย 3 ตัว ให้เขียน 8 แถวตามแบบแผนนี้ จะได้ครบทุกกรณีและไม่ซ้ำ

  • คอลัมน์ p: จริง 4 แถว แล้วเท็จ 4 แถว (T T T T F F F F)
  • คอลัมน์ q: สลับทีละ 2 แถว (T T F F T T F F)
  • คอลัมน์ r: สลับทีละแถว (T F T F T F T F)

จากนั้นเพิ่มคอลัมน์ทีละส่วน เช่น ถ้าต้องหา \((p \vee q) \to r\) ให้ทำคอลัมน์ \(p \vee q\) ก่อน แล้วค่อยนำไปใช้กับตัวเชื่อม "ถ้า...แล้ว" ในคอลัมน์สุดท้าย วิธีนี้ช่วยให้ตรวจงานย้อนหลังได้ง่าย และลดความผิดพลาดตอนสอบ

หาค่าความจริงย้อนกลับ

โจทย์บางข้อบอกค่าความจริงของประพจน์ประกอบมาก่อน แล้วให้หาค่าของประพจน์ย่อย ให้เริ่มจากกรณีที่ "บังคับได้ทางเดียว" ซึ่งมี 3 แบบที่ต้องจำ

ถ้ารู้ว่าสรุปได้ทันที
\(p \to q\) เป็นเท็จp เป็นจริง และ q เป็นเท็จ
\(p \wedge q\) เป็นจริงp และ q เป็นจริงทั้งคู่
\(p \vee q\) เป็นเท็จp และ q เป็นเท็จทั้งคู่
ตัวอย่าง 4 ถ้า \((p \wedge q) \to r\) เป็นเท็จ จงหาค่าความจริงของ p, q และ r
"ถ้า...แล้ว" เป็นเท็จ แปลว่า หน้าจริง หลังเท็จ
ดังนั้น \(p \wedge q\) เป็นจริง และ r เป็นเท็จ
เมื่อ \(p \wedge q\) เป็นจริง จะได้ p และ q เป็นจริงทั้งคู่
คำตอบ: p เป็นจริง q เป็นจริง r เป็นเท็จ
ระวัง ถ้ารู้แค่ว่า \(p \vee q\) เป็นจริง หรือ \(p \to q\) เป็นจริง เราสรุปค่าของ p และ q ไม่ได้ทันที เพราะเป็นไปได้หลายกรณี ต้องหาข้อมูลอื่นมาช่วย

สรุปสั้น ๆ

  • หาค่าความจริงทีละชั้น ทำในวงเล็บก่อนเสมอ
  • นิเสธใช้กับประพจน์ที่อยู่ติดกันทางขวาเท่านั้น
  • ประพจน์ย่อย n ตัว มีกรณีในตารางค่าความจริง 2ⁿ กรณี
  • p → q เท็จ แปลว่า p จริง q เท็จ
  • p ∧ q จริง แปลว่าจริงทั้งคู่ · p ∨ q เท็จ แปลว่าเท็จทั้งคู่
PDF
ดาวน์โหลดใบงาน บทที่ 2 ตรรกศาสตร์เบื้องต้นสรุปเนื้อหา แบบฝึกหัด และเฉลยท้ายเล่ม พิมพ์แจกในห้องเรียนได้

แบบฝึกหัด กดเลือกคำตอบ แล้วดูเฉลยได้ทันที

1.กำหนดให้ p เป็นจริง และ q เป็นเท็จ ข้อใดมีค่าความจริงเป็นจริง
p ∧ q เป็นเท็จ นิเสธจึงเป็นจริง ส่วน ~p ∨ q คือ เท็จ หรือ เท็จ ได้เท็จ, p → q เป็นเท็จ และ p ↔ q เป็นเท็จ
2.ให้ p เป็นจริง q เป็นเท็จ และ r เป็นเท็จ ค่าความจริงของ \((p \vee q) \to r\) คือข้อใด
p ∨ q เป็นจริง และ r เป็นเท็จ จึงได้ จริง → เท็จ ซึ่งเป็นเท็จ
3.ประพจน์ที่มีประพจน์ย่อย 3 ตัว คือ p, q และ r ตารางค่าความจริงมีทั้งหมดกี่กรณี
ประพจน์ย่อยแต่ละตัวเป็นได้ 2 ค่า จึงมี 2 × 2 × 2 = 8 กรณี
4.ถ้า \(p \to q\) มีค่าความจริงเป็นเท็จ ข้อใดถูกต้อง
"ถ้า...แล้ว" เป็นเท็จได้กรณีเดียว คือ หน้าจริง หลังเท็จ
5.ถ้า \(p \vee q\) เป็นเท็จ แล้ว \(p \to r\) มีค่าความจริงเป็นอย่างไร
p ∨ q เป็นเท็จ แปลว่า p และ q เป็นเท็จทั้งคู่ เมื่อ p เป็นเท็จ p → r จึงจริงเสมอ ไม่ว่า r จะเป็นอะไร
6.ถ้า \((p \wedge q) \to r\) เป็นเท็จ ข้อใดถูกต้อง
หน้าต้องจริงและหลังต้องเท็จ จึงได้ p ∧ q จริง (p และ q จริงทั้งคู่) และ r เป็นเท็จ
7.กำหนด p แทน 2 + 2 = 4, q แทน "9 เป็นจำนวนเฉพาะ" และ r แทน \(0 \lt 1\) ข้อใดเป็นเท็จ
p จริง q เท็จ (9 = 3 × 3) r จริง ดังนั้น r → q คือ จริง → เท็จ ได้เท็จ ข้ออื่นเป็นจริงทั้งหมด
8.ถ้า \(p \leftrightarrow q\) เป็นจริง และ p เป็นเท็จ ค่าความจริงของ \(q \vee \sim p\) คือข้อใด
p ↔ q จริง แปลว่า p กับ q มีค่าเดียวกัน q จึงเป็นเท็จ แต่ ~p เป็นจริง ทำให้ q ∨ ~p เป็นจริง